پایگاه خبری آستان مقدس حضرت فاطمه معصومه سلام الله علیها| ۲۸ مهرماه ۱۴۰۵، چهل و نهمین سالگرد شهادت آیت‌الله سید مصطفی خمینی (ره) است. او که در ۳۰ آذر ۱۳۰۹ شمسی در شهر مقدس قم و در بیت علم و اجتهاد دیده به جهان گشود، از همان کودکی در مکتب پدری رشد یافت که «دانشمند یگانه تاریخ اسلام» لقب گرفته بود. سید مصطفی در ۱۵ سالگی به تحصیل علوم دینی روی آورد و با نبوغ سرشار خود، در ۲۷ سالگی به درجه اجتهاد نائل شد. او در حوزه علمیه نجف، از اساتید بزرگی چون آیت‌الله العظمی بروجردی و امام خمینی (ره) بهره برد و در فقه، اصول، فلسفه و تفسیر، آثاری متعدد از خود برجای گذاشت.
تحصن در صحن فاطمی؛ روزی که سید مصطفی، قم را به حرکت درآورد
پیوند آیت‌الله سید مصطفی خمینی با حرم مطهر حضرت فاطمه معصومه (س)، تنها یک ارتباط معنوی نبود؛ او در یکی از حساسترین مقاطع تاریخ معاصر، صحن حرم فاطمی را به پایگاه هدایت اعتراضات مردمی بدل کرد. پس از دستگیری امام خمینی (ره) در پی سخنرانی عاشورای سال ۱۳۴۲، سید مصطفی با حضور در صحن حرم و گرد آمدن مبارزان در کنار او، حرکتی شجاعانه را رهبری کرد که به گفته رهبر معظم انقلاب، «توانست حرکت مردم را هدایت کند». این حضور، نشان‌دهنده پیوند عمیق خاندان خمینی با بارگاه کریمه اهل بیت (س) و نقش این مکان مقدس در تاریخ مبارزات اسلامی است.
مبارزی در سنگر علم و سیاست
سید مصطفی تنها یک عالم گوشه‌نشین نبود. او در وقایع ۱۵ خرداد ۱۳۴۲ و احیای کاپیتولاسیون در کنار پدرش بود و پس از تحمل زندان، همراه امام خمینی (ره) به ترکیه و سپس عراق تبعید شد. ساواک بارها تأکید کرده بود که او در مبارزات پدرش نقش مهمی دارد و از نفوذ و هوش او بیمناک بود. در نجف، درس اصول فقه او جلوه‌ای خاص داشت و در میان فضلای حوزه، جایگاهی ویژه یافته بود. با این حال، ساده‌زیستی او چنان بود که سطح زندگی‌اش از یک طلبه ساده فراتر نمی‌رفت و در وصیت‌نامه‌اش تنها به کتاب‌هایش اشاره کرد.
مرگ مرموز؛ سکته یا مسمومیت؟
در ۲۸ مهرماه ۱۳۵۶، سید مصطفی در منزل خود در نجف به شکلی ناگهانی از دنیا رفت. روایت‌ها درباره علت مرگ او متفاوت است. ساواک و دولت بعث عراق، مرگ او را «سکته قلبی» اعلام کردند، اما نزدیکان و شاهدان عینی، نشانه‌های مسمومیت را در بدن او دیده بودند. همسرش، معصومه حائری، نقل می‌کند که دست‌های او بنفش شده بود و لکه‌های بنفش بر سینه و سرشانه‌هایش دیده می‌شد. سید احمد خمینی نیز با قاطعیت می‌گوید: «شکی ندارم که او را مسموم کردند» و به شرکت او در مجلسی اشاره می‌کند که در آن، «بعضی از ایادی رژیم پهلوی دست‌اندرکار دادن چای و قهوه بوده‌اند». امام خمینی (ره) با هوشیاری، با کالبدشکافی موافقت نکرد و فرمود: «با این کارها، دیگر مصطفی به ما بازنمی‌گردد».
واکنش امام؛ صبری که دشمن را ناکام گذاشت
خبر مرگ سید مصطفی، ضربه‌ای سنگین بر امام خمینی (ره) بود، اما واکنش ایشان، دشمنان را مأیوس کرد. هنگامی که خبر را به امام دادند، ایشان سه بار «انا لله و انا الیه راجعون» گفتند و سپس دستور دادند تا ۲۴ ساعت برای بررسی بیشتر صبر کنند. امام در هیچ مجلس عمومی برای فرزندشان گریه نکردند تا مبادا دشمنان، ضعفی در رهبری نهضت ببینند. ایشان بعدها این حادثه را «از الطاف خفیه الهی» خواندند؛ الطافی که بعدها آشکار شد و به تسریع پیروزی انقلاب اسلامی انجامید.
میراثی که در تاریخ ماند
پیکر آیت‌الله سید مصطفی خمینی پس از تشییع در نجف، در ایوان علوی حرم مطهر امام علی (ع) و در جوار مقبره علامه حلی به خاک سپرده شد. مراسم بزرگداشت ایشان در ایران، به ویژه در مسجد ارک تهران، به یکی از عوامل بسیج عمومی علیه رژیم پهلوی بدل گشت. امروز، ۴۹ سال پس از آن حادثه، نام ایشان نه تنها به عنوان فرزند امام، بلکه به عنوان عالمی مجاهد و شهیدی که خونش بنیان‌گذار پیروزی انقلاب شد، در تاریخ ایران اسلامی ماندگار است.
آیت‌الله سید مصطفی خمینی(ره)، حلقه‌ای از زنجیره عالمان مجاهد و شهیدی هستند که در راه آرمان‌های اسلامی جان خود را فدا کردند. ایشان از صحن حرم فاطمی در قم تا نجف اشرف، از حوزه علمیه تا سنگر مبارزه، مسیری را طی کردند که به شهادت ختم شد و خونشان، آبیاری نهالی گشت که دو سال بعد، به درخت تنومند انقلاب اسلامی بدل شد.
