پایگاه خبری آستان مقدس حضرت فاطمه معصومه سلام الله علیها| علامه سید محمدحسین طباطبایی در سال ۱۲۸۱ هجری شمسی در تبریز دیده به جهان گشود. او در ۲۱ سالگی راهی نجف اشرف شد و پس از سال‌ها تحصیل در محضر بزرگانی چون آیت‌الله العظمی سید ابوالحسن اصفهانی و میرزای نائینی، در سال ۱۳۱۴ به ایران بازگشت و در قم ساکن شد. در قم بود که حوزه درس فلسفه و تفسیر او، مکتبی نوین در علوم اسلامی بنیان نهاد و شاگردانی چون شهید مطهری، شهید بهشتی و آیت‌الله جوادی آملی را تربیت کرد. تفسیر بیست‌جلدی «المیزان» او، امروز یکی از مهم‌ترین منابع تفسیری جهان اسلام به شمار می‌رود.
پیوندی که با بوسه بر ضریح آغاز می‌شد
آنچه علامه طباطبایی را از بسیاری از عالمان هم‌عصرش متمایز می‌کرد، نه فقط مقام علمی، که عشق عملی او به خاندان عصمت و طهارت بود. شهید مطهری، که خود از شاگردان برجسته او بود، در توصیف این ویژگی می‌گفت: «من فیلسوف و عارف بسیار دیده‌ام و احترام من به ایشان نه به خاطر این است که یک فیلسوف است، بلکه به این جهت است که او عاشق دلباخته اهل بیت (ع) است. علامه طباطبایی در ماه رمضان روزه خود را با بوسه بر ضریح حضرت معصومه (س) افطار می‌کرد». این سلوک، تنها یک عادت عبادی نبود؛ نشانه‌ای از تواضع و ارادت عمیق فیلسوفی بود که در اوج مقام علمی، خود را در برابر بانوی کرامت «عبدی ذلیل» می‌دانست.
حضور هفتگی و پیاده در حرم فاطمی
ارادت علامه به حرم حضرت فاطمه معصومه سلام‌الله‌علیها، به ماه رمضان محدود نمی‌شد. او حداقل هفته‌ای یک بار پیاده به حرم مشرف می‌شد و در مسیر، حتی از کنار زدن خار و خاشاک که ممکن بود راه زائران را بیازارد، غافل نمی‌ماند. در حرم نیز، برخلاف انتظار، عادی‌ترین جاها را انتخاب می‌کرد و دوست نداشت جای خاصی داشته باشد؛ می‌خواست در میان مردم باشد و می‌گفت: «شخصیت را خدا می‌دهد و با امور دنیوی هرگز انسان به کسب شخصیت نایل نمی‌گردد». این ساده‌زیستی در جوار بارگاه فاطمی، تصویری از عالمی را ترسیم می‌کند که عظمت علمی‌اش، او را از فروتنی در برابر اهل بیت (ع) بازنداشته بود.
حضور روزانه، عبادت و شرکت در مراسم حرم
حضور علامه در حرم فاطمی، به زیارت‌های هفتگی و ماه رمضان خلاصه نمی‌شد. بر اساس خاطرات نقل‌شده، او پس از پایان درس‌های روزانه، به حرم حضرت معصومه (س) مشرف می‌شد و نماز و عبادت به‌جای می‌آورد. این حضور روزانه، بخشی از برنامه ثابت زندگی او بود. همچنین در مراسم مذهبی و جلسات که در حرم مطهر برگزار می‌شد، حضور می‌یافت و از نزدیک با فضای معنوی آستان فاطمی همراه بود. این حضور، تنها به زیارت فردی محدود نمی‌شد، بلکه در مناسبت‌های جمعی نیز ادامه داشت. او در ایام شهادت و ولادت اهل بیت (ع)، به‌ویژه در مناسبت‌های مرتبط با حضرت معصومه (س)، حضوری فعال در حرم داشت و در مراسم عزاداری و جشن‌های آستان فاطمی شرکت می‌کرد.
تفسیر در جوار بارگاه فاطمی و رابطه با خادمان
نقل شده است که بخش‌هایی از تفسیر المیزان و مباحث علمی علامه، در جوار بارگاه فاطمی و در همان فضای معنوی شکل گرفته است. او از همان مکان مقدس، برای حل مباحث تفسیری و فلسفی خود استمداد می‌جست. در برخی خاطرات نیز به ارتباط محترمانه و متواضعانه علامه با خادمان و متولیان حرم اشاره شده است. او با آنان با احترام رفتار می‌کرد و این رابطه، بازتاب ساده‌زیستی و فروتنی او در برابر خادمان اهل بیت (ع) بود.
فرمایشات و نگاه بزرگان و اندیشمندان جهانی درباره علامه طباطبایی
شخصیت علمی و معنوی علامه طباطبایی، نه‌تنها در میان بزرگان حوزه و مراجع، بلکه در میان اندیشمندان جهانی نیز بازتابی گسترده یافت. حضرت امام خمینی (ره) در پی رحلت ایشان، این ضایعه را به حوزه‌های علمیه و ملت ایران تسلیت گفتند و فرمودند: «من قبلاً باید از این ضایعه‌ای که برای حوزه‌های علمیه و مسلمین حاصل شد ـ و آن رحلت مرحوم علامه طباطبایی است ـ اظهار تأسف کنم و به شما و ملت ایران و خصوص حوزه‌های علمیه، تسلیت عرض کنم». ایشان همچنین تأکید کردند: «آقای طباطبایی بسیار بزرگ انسان هستند و ایشان را با مقام علمی‌شان زنده نگه داشتن ضروری است». رهبر شهیدمان امام خامنه‌ای(مدظله‌العالی) نیز در دیدار دست‌اندرکاران کنگره بزرگداشت ایشان، علامه را «پدیده‌ای کم‌نظیر در حوزه‌های علمیه در قرن‌های اخیر» خواندند و دو ویژگی «جهاد علمی» و «عمل به معارف» را از برجستگی‌های او برشمردند. آیت‌الله مصباح یزدی نیز که سال‌ها در محضر ایشان شاگردی کرده بود، درباره‌شان گفته است: «حدود ۳۰ سال همراه مرحوم علامه طباطبایی بودم و اصلاً یادم نیست که او یک بار کلمه «من» را گفته باشد». در عرصه بین‌المللی، هانری کربن، فیلسوف و شرق‌شناس فرانسوی، از سال ۱۹۵۹ جلسات گفت‌وگوی عمیقی با علامه در تهران برگزار کرد و تحت تأثیر اندیشه او قرار گرفت؛ این جلسات، زمینه معرفی تشیع به مغرب‌زمین را فراهم کرد. همچنین کنث مورگان، استاد دانشگاه کولگیت آمریکا، با همکاری سید حسین نصر، از علامه طباطبایی برای نگارش کتاب «شیعه در اسلام» دعوت کرد؛ کتابی که نخستین متن جامع درباره تشیع از دیدگاه یک عالم برجسته شیعی برای مخاطب غربی بود و به زبان‌های مختلف از جمله آلمانی ترجمه شد.
آرام گرفتن در جوار ضریح مطهر فاطمی
علامه طباطبایی در ۲۴ آبان ۱۳۶۰ شمسی، در سن ۸۰ سالگی در قم چشم از جهان فروبست. پیکر پاک او در حرم حضرت فاطمه معصومه سلام‌الله‌علیها به خاک سپرده شد. امروز، مزار او در جوار بارگاه کریمه اهل بیت (س)، زیارتگاه طلاب، دانشجویان و ارادتمندان به فلسفه و عرفان است. این پیوند ابدی، پاداش عالمی بود که سال‌ها با پای پیاده به دیدار «عمه» خود آمده بود و روزه‌اش را با بوسه بر ضریح او افطار می‌کرد.
علامه طباطبایی، فیلسوفی که با «المیزان» تفسیر را متحول کرد، و عارفی که در محضر اهل بیت (ع) زانوی ادب زد، الگویی بی‌نظیر از پیوند علم و عشق را به یادگار گذاشت. از هفته‌ای یک بار پیاده رفتن به حرم فاطمی، تا افطار با بوسه بر ضریح، و از ساده‌زیستی در میان مردم، تا آرام گرفتن ابدی در جوار بانوی کرامت، همه و همه نشان‌دهنده آن است که حرم حضرت فاطمه معصومه سلام‌الله‌علیها نه‌فقط یک مکان عبادی، که کانون تربیت عالمانی است که علمشان را در پناه عشق به اهل بیت (ع) به کمال می‌رسانند. ۲۴ آبان، سالروز خاموشی این فیلسوف عاشق، فرصتی است تا یاد او را در جوار همان بارگاهی گرامی بداریم که او را از خود دانست و در پناه خود گرفت.
