پایگاه خبری آستان مقدس حضرت فاطمه معصومه سلام الله علیها| یکی از اتفاقات بسیار مهم در تاریخ اسلام مسئله جنگ جمل(فتنه جمل) است که با آغاز حکومت حضرت علی علیه السلام اتفاق افتاد و صاحب نظران و مورخان در ابعاد گوناگون به ریشه یابی این جنگ و بسترهایی که باعث شد در آن برهه حساس فتنه جمل ایجاد شود پرداخته اند.
در جنگ جمل یک طرف حضرت علی علیه السلام بودند و طرف دیگر ماجرا ناکثین و افرادی که دارای چهره به ظاهر موجه و مسبوق به سوابق حسنه حضور داشتند و سالیان سال در کنار رسول خدا و دوشادوش حضرت علی علیه السلام با شمشیر خودشان به لشگریان اسلام خدمت کرده بودند.
می توان علت اصلی فتنه جمل را دنیا طلبی، جاه طلبی، برترجویی، کینه جویی، حسادت و جهالت افکار عمومی دانست؛ اما مسئله دنیاطلبی در این میان ظهور و بروز مضاعفی داشت و جرقه اصلی فتنه جمل را شعله ور کرد.
حب دنیا و برتری جویی فرماندهان(طلحه و زبیر) در فتنه جمل
یکی از عواملی که هم قبل و هم در حین جنگ جمل بروز بیشتری داشت و زمینه ساز فتنه جمل شد همین دنیا طلبی و برترجویی طلحه و زبیر بود؛ چراکه این دو انتظار داشتند بعد از قتل عثمان، زمام خلافت و حکومت را به دست گیرند و بعد از اینکه نتوانستند به حکومت برسند انتظار داشتند بعد از اینکه حضرت علی علیه السلام زمام حکومت و خلافت را عهده دار شدند آن ها را والیان حکومت نماید که با دست رد امیرالمؤمنین(ع) مواجه شدند.
حتی از ابتدای شروع جنگ نیز در جریان حرکت سپاه جمل به سوی بصره طبق نقل تاریخ، در بسیاری از موارد میان طلحه و زبیر و فرزندان آن ها بر سر اینکه کدام گروه فرماندهی لشگریان را بر عهده بگیرد مشاجره صورت گرفت و حس خودبرتر بینی آنان آشکار می گشت.
وقتی خبر حرکت عایشه، طلحه و زبیر از مکه به بصره به حضرت علی علیه السلام رسید، حضرت خداوند را مدح نموده و فرمودند: «عایشه، طلحه و زبیر، حرکت کردند و طلحه و زبیر حکومت را برای خود می خواهند نه برای همراهانشان. طلحه ادعای خلافت نمی کند مگر از آن رو که پسرعموی عایشه است و زبیر مدعی آن نیست مگر از آن رو که داماد پدر اوست . به خدا سوگند اگر آنان(طلحه و زبیر) به آنچه می خواهند دست یابند ، زبیر گردن طلحه را خواهد زد و طلحه گردن زبیر را و هریک با دیگری بر سر این حکومت ، ستیز خواهند کرد.»
این مساله نشان می دهد حب دنیا و برتری جویی افراد شاید در مراحلی به اتحاد نامقدس تبدیل و بسترساز فتنه و قتل و خونریزی شود اما وقتی غبار فتنه خاموش شود و یا فتنه گران به پیروزی دست پیدا کنند قطعا میان خودشان به اختلاف خواهند خورد و به خودشان نیز رحم نخواهند کرد و تنها چیزی که در این میان مطرح است منافع مادی است که امروزه نیز گزاره های تاریخی متعددی گواه بر این مدعاست.
در جنگ اخیر علیه ایران به وضوح مشاهده شد مستکبران با همکاری حاکمان کشورهای عربی به ظاهر مسلمان با یک اتحاد نامقدس جنگ نابرابری را علیه کشور و ملت ایران تحمیل کردند اما غافل از اینکه همین آمریکا و اسرائیل قطعا به زودی علیه همین کشورها آتش خواهند گشود و زمانی که منافعشان به خطر بیفتد علیه همین کشورها دست به خیانت و جنایت خواهد زد.
حسادت و کینه توزی نسبت به خاندان عصمت و طهارت
همواره مسئله حسادت و کینه توزی نسبت به خاندان عصمت و طهارت مخصوصا حضرت علی علیه السلام یکی از عوامل اصلی مثلث شوم افراد برجسته ای بود که با اتحاد همدیگر بسترساز فتنه جمل شدند چرا که رسول گرامی اسلام همواره نسبت به حضرت علی علیه السلام عنایت و لطف ویژه ای داشتند و جایگاهی که برای حضرت قائل می شدند منحصر به فرد و برجسته بود که همین مسئله، کینه توزی و حسادت فتنه گران را همچون آتش زیر خاکستر برای روز مبادا نهادینه کرده بود که با آغاز حکومت حضرت شعله های آن اشکار گشت و جنگ جمل به راه افتاد.
زیاده خواهی نامشروع از بیت المال مسلمین(امتیاز طبقاتی)
طلحه و زبیر به خاطر موقعیت اجتماعی که داشتند در دوران خلفای سه گانه امتیازات و رانت های متعددی برای خود داشتند که از خلفای سه گانه دریافت کرده بودند. بعد از اینکه حضرت علی علیه السلام حکومت را عهده دار شدند به سراغ حضرت رفته و خواستار تداوم رانت و امتیازات غیر مشروع خود از بیت المال شدند و با حرص و طمعی که داشتند خواستار امتیازات خاص شدند که حضرت به آن ها فرمود اگر از اموال شخصی من بخواهید می توانم عطا کنم ولی طلحه و زبیر خواستار امتیازات مادی از بیت المال بودند و اصرار بر اخذ ثروت از بیت المال مسلمین داشتند که با مخالفت حضرت مواجه شده و زمانی که عرصه را بر خود تنگ دیدند و دست خالی برگشتند خود را مهیای فتنه جمل کردند.
جهل مرکب افکار عمومی جامعه
همواره یکی از دلایل مهم در فتنه ها و جنگ ها جهالت مردم و ساده اندیشی افکار عمومی در وقایع تاریخی است که باعث می شود فتنه گران به راحتی اهداف خود را در جامعه تئوریزه و نقشه های خود را گام به گام عملی نمایند و جنگ جمل نیز به عنوان نخستین جنگ داخلی مسلمان، یکی از همین موارد بود که فرماندهان جمل توانستند از جهل مردم استفاده نمایند و فتنه داخلی ایجاد کنند اما این جنگ با پیروزی سپاه حضرت علی علیه السلام و کشته شدن طلحه و زبیر و بازداشت عایشه و فرستادن او به مدینه به پایان رسید.
عبرت های فتنه جمل باید همواره نصب العین ما باشد تا مبادا دچار فتنه های داخلی شویم و به جای صف آرایی در برابر دشمنان قسم خورده، به صف آرایی در برابر همدیگر مشغول شویم.
امروزه به صورت مکرر مقام معظم رهبری توصیه دارند که اتحاد در میدان نبرد و خیابان توسط مردم و مسئولین امری ضروری است و خدشه دار نمودن اتحاد مقدس امت مبعوث به هر نحوی ممنوع است.
